Rozdzielanie ekosystemów i destabilizacja terenów zielonych, jak również wchłanianie ich na rzecz kolejnych inwestycji stało się przyczyną poszukiwań optymalnego rozwoju wewnątrzmiejskiego, a także wdrażania ekologicznych zasad przekształcania obszarów śródmiejskich. Funkcjonowanie miasta jako środowiska zbudowanego zgodnie z zasadami ekologii następuje w wyniku długiego i skomplikowanego procesu. Proces ten opiera się na wielkich nakładach kosztów oraz na powszechnej akceptacji i dojrzałości społecznej mieszkańców, którzy muszą uznać i dostosować się do nowego stylu życia. Ponieważ obecność człowieka w przyrodzie jest faktem, interesująca może wydawać się alternatywa rozwoju urbanistycznego opartego na poszukiwaniu harmonii z naturą. 
Ekologia miasta opiera się na założeniu, że jego układ strukturalno-funkcjonalny powinien być oparty na modelu ekosystemu, w którym dominuje człowiek, a zieleń jest integralnym składnikiem architektury i urbanistyki.
Dostosowanie rozwoju miasta, jako systemu antropogenicznego, do modelu zgodnego z koncepcją zrównoważonego rozwoju, tworzącego środowisko życia przyjazne przyrodzie i mieszkańcom, powinno oznaczać m.in. dążenie do uzyskania struktury urbanistycznej oszczędnej i zwartej, jako najmniej uciążliwej dla przyrody. Największą szansą na zrealizowanie tej koncepcji jest promowanie rozwoju miast „do wewnątrz”, czyli polityka przestrzenna oparta na rewitalizacji i odzyskiwaniu obszarów wewnątrzmiejskich na zasadzie eliminowania funkcji uciążliwych, m.in. przemysłu, obiektów kolejowych, militarnych itp. Wprowadzanie na te tereny uporządkowanej zieleni i przekształcenie istniejącej oraz wprowadzenie nowej zabudowy mieszkaniowej może stanowić ekwiwalent atrakcyjności mieszkania na obrzeżach, zapobiegając tym samym migracji na peryferia i nieodwracalnym przemianom środowiska naturalnego.
Wyzwaniem jest reorganizacja zależności terytorialnych w codziennym funkcjonowaniu społeczeństwa. Rozrastanie się miast to jedno z największych zagrożeń równowagi społecznej i ekologicznej. Strategie rozwiązywania tych problemów powinny być oparte na stałym powiększaniu obszarów zajmowanych przez przyrodę, na rozbudowie systemów zieleni przenikających się z zabudową czy na tworzeniu sieci korytarzy ekologicznych.
Krajobraz miast kształtują zespoły zwartej zabudowy miejskiej z placami i ulicami, jako podstawowe jednostki krajobrazu. Jedną z metod kreowania nowych, atrakcyjnych przestrzeni miejskich i ich krajobrazów jest organizowanie i urządzanie skwerów, ulic, wnętrz miejskich poprzez kompozycje przestrzenne zespołów roślinnych w powiązaniu z systemami zieleni miejskiej. Zieleńce, place, zieleń uliczna uzupełniają szatę roślinną w zwartej zabudowie. Zielone place, bulwary i promenady nabierają szczególnego znaczenia w środowisku codziennego otoczenia człowieka. Nie do przecenienia jest ich rola w przestrzeniach publicznych miasta, głównie w obszarach śródmieścia, ale także w kształtowaniu krajobrazów miasta w ogóle.
Zasada rozwoju miasta „do wewnątrz” jest zbieżna z istniejącą równolegle koncepcją tzw. zrównoważonej rewitalizacji. Obejmuje ona zarówno ochronę przyrody, jak i krajobrazu architektonicznego, zagrożonego niejednokrotnie na równi z przyrodą procesami urbanizacji. Przykładem może być np. ekologiczna rewaloryzacja przeprowadzona na terenie śródmiejskiej dzielnicy Vesterbro w Kopenhadze w 2000 r., gdzie zakresem działań naprawczych objętych zostało 4000 mieszkań w 23 blokach. Duże osiągnięcia w zakresie wdrażania ekologicznych idei ma Rotterdam. Jest to pierwsze miasto na świecie, gdzie opracowano kompleksowy plan zrównoważonego budownictwa, ustalając priorytet dla ekologicznej zabudowy. W mieście tym zrealizowano, począwszy od roku 1993, kilka założeń z zakresu ekologii miejskiej, m.in. program Parasites propagujący tymczasowe domy w istniejącej zabudowie. Podobne cele ekologii urbanistycznej realizowane są na większą skalę w Szwecji. Wśród przykładów można wymienić zrównoważoną rewitalizację obszaru Augustenborg (w ramach akcji Green City) w Malmö, czy zespoły mieszkaniowe Sztokholmu (dzielnicę Hammarby Sjostad wzniesioną na poprzemysłowych, wewnątrzmiejskich obszarach). W Polsce obecnie brak jeszcze ekologicznej wrażliwości, zarówno wśród władz miejskich, jak i samych mieszkańców. Miasta rozbudowują się w chaotyczny, niekontrolowany sposób, a zieleń śródmiejska jest zawłaszczana pod nowe inwestycje.
Rozwój przestrzeni miejskiej powinien zmierzać w kierunku ochrony i łączenia w jeden wspólny system wszystkich elementów środowiska przyrodniczego i antropologicznego. Priorytetem powinna być redukcja negatywnego wpływu przestrzeni zurbanizowanej na obszary zielone oraz kształtowanie zdrowej i bezpiecznej przestrzeni życia mieszkańców. Ideałem powinno być miasto zbliżające mieszkanie do otoczenia przyrodniczego i odzyskujące naturalny krajobraz. Wielki potencjał oszczędności zasobów przyrody tkwi zarówno w nowej zabudowie, jak również w proekologicznej rewaloryzacji istniejącej substancji urbanistycznej. Dominować powinno oszczędne gospodarowanie terenem i koncentracja działań inwestycyjnych na istniejącej zabudowie. Rozwój miast „do wewnątrz” może służyć ograniczeniu rozbudowy ich struktury na naturalnych terenach otaczających je. Opierać się on może na rozwiązaniach łączących oszczędność energii, wody i terenu. Należą do nich działania na rzecz zwiększania intensywności zabudowy poprzez jej uzupełnianie (np. rozbudowa poddaszy) czy łączenie jednostek w zwarte zespoły. Intensywna, skoncentrowana, oszczędzająca teren zabudowa jest korzystna zarówno z punktu widzenia ekonomii, jak i ochrony środowiska.
